ਈਰਾਨ ਦੇ ਖੁਫੀਆ ਮੁਖੀ ਜ਼ਾਹੇਦੀ ਦੀ ਮੌਤ: ਖੇਤਰੀ ਜੰਗ ਦਾ ਨਵਾਂ ਮੋੜ

ਅਪ੍ਰੈਲ 2024: ਈਰਾਨੀ ਖੁਫੀਆ ਮੁਖੀ ਜ਼ਾਹੇਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਤਣਾਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਜਦੋਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡਜ਼ (IRGC) ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਮਾਂਡਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜਨਰਲ ਮੁਹੰਮਦ ਰਜ਼ਾ ਜ਼ਾਹੇਦੀ (Mohammad...

ਅਪ੍ਰੈਲ 2024: ਈਰਾਨੀ ਖੁਫੀਆ ਮੁਖੀ ਜ਼ਾਹੇਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਤਣਾਅ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ ਜਦੋਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡਜ਼ (IRGC) ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਮਾਂਡਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜਨਰਲ ਮੁਹੰਮਦ ਰਜ਼ਾ ਜ਼ਾਹੇਦੀ (Mohammad Reza Zahedi) ਨੂੰ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਦਮਿਸ਼ਕ (Damascus) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ. ਇਹ ਹਮਲਾ ਦਮਿਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨੀ ਕੌਂਸਲੇਟ ਦੀ ਇਮਾਰਤ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਹੇਦੀ ਸਮੇਤ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 11 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਮੁਹੰਮਦ ਹਾਦੀ ਹਾਜੀ ਰਹੀਮੀ (Mohammad Hadi Haji Rahimi) ਅਤੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ. ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਸ ਹਮਲੇ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ. ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਾਹੇਦੀ ਕਾਸਿਮ ਸੁਲੇਮਾਨੀ (Qasem Soleimani) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ IRGC ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ. ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਤਣਾਅਗ੍ਰਸਤ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜੰਗ ਦੇ ਵਧਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੱਧ ਗਿਆ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ 'ਤੇ ਡਰੋਨ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਨਾਲ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲੇ ਵੀ ਕੀਤੇ.

ਜ਼ਾਹੇਦੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਰਣਨੀਤੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜਨਰਲ ਮੁਹੰਮਦ ਰਜ਼ਾ ਜ਼ਾਹੇਦੀ ਈਰਾਨੀ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਕੋਰ (IRGC) ਦੀ ਕੁਦਸ ਫੋਰਸ (Quds Force) ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਮਾਂਡਰ ਸਨ. ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੇਬਨਾਨ ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਸਨ ਅਤੇ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ (Hezbollah) ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਸ਼ਰ ਅਲ-ਅਸਦ (Bashar al-Assad) ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ IRGC ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਚੇਨ ਲਈ. ਜ਼ਾਹੇਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ 'ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ' ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਈਰਾਨ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਰੇਟਿਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲੇਬਨਾਨ ਕੋਰਪਸ (Lebanon Corps) ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਦਾਊਦ ਅਲੀਜ਼ਾਦੇਹ (Daoud Alizadeh) ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਚ 2026 ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ. ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁਦਸ ਫੋਰਸ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ.

ਤਣਾਅ ਦਾ ਵਧਣਾ: 2024 ਤੋਂ 2026 ਤੱਕ ਖੇਤਰੀ ਜੰਗ

ਮੁਹੰਮਦ ਰਜ਼ਾ ਜ਼ਾਹੇਦੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। 2024 ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੱਧੇ ਫੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਹੋਏ. ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੂਨ 2025 ਵਿੱਚ '12-ਦਿਨਾ ਜੰਗ' (12-Day War) ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ. ਇਹਨਾਂ ਟਕਰਾਵਾਂ ਨੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਜੰਗ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਲਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ. 28 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਈਰਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ 'ਸਰਪ੍ਰਾਈਜ਼' ਹਵਾਈ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਅਲੀ ਖਾਮੇਨੇਈ (Ali Khamenei) ਸਮੇਤ ਕਈ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ. ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ, ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਬੇਸਾਂ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ. ਮਾਰਚ 2026 ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੇ ਖੁਫੀਆ ਮੰਤਰੀ ਇਸਮਾਈਲ ਖਾਤਿਬ (Esmail Khatib) ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮੁਖੀ ਅਲੀ ਲਾਰੀਜਾਨੀ (Ali Larijani) ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ. ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਵਿੱਚ, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ 'ਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਮਾਰਤਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ. ਈਰਾਨ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਅਸੀਮ ਭੰਡਾਰ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਜੰਗ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ.

ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ

ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਚਕਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਸਿੱਧੀ ਟਕਰਾਅ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ. ਇਸ ਜੰਗ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰਣਨੀਤਕ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ. ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੌਕਸੀਜ਼ (proxies) ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੀ ਪਕੜ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ. ਹਾਲਾਂਕਿ, ਈਰਾਨ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਮਿਸਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਜੰਗਬੰਦੀ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ 'ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ' ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 45 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਜੰਗਬੰਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ (Strait of Hormuz) ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕੇ. ਫਿਲਹਾਲ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 'ਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ. ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਤਣਾਅ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ (global economy) ਅਤੇ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ (oil markets) ਲਈ ਵੀ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੇਲ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ.